Piasek kojarzy się nam z wakacjami nad morzem, ale polskie wydmy i „pustynie” kryją sporo niespodzianek. Od wędrujących wzgórz w Słowińskim Parku Narodowym po piaszczysty obszar pod Olkuszem – oto dziesięć ciekawostek, które warto znać przed wyjazdem.
Wędrujące wydmy Słowińskiego Parku Narodowego
Park leży na wybrzeżu między Łebą a Rowami i jest najbardziej znany z ruchomych wydm. To właśnie one przyciągają tu najwięcej turystów.
- Wydmy naprawdę się przemieszczają. Wiatr, który w tej części Polski wieje głównie z zachodu, przesypuje ziarna piasku z jednej strony wzniesienia na drugą. Dzięki temu wydma powoli wędruje w głąb lądu. Tempo zależy od siły wiatru i pogody, zwykle są to metry w skali roku, więc krajobraz zmienia się zauważalnie z biegiem lat.
- Piasek zasypuje las, a potem go odsłania. Wydma wchodzi na drzewa i je zasypuje. Po latach, gdy przesunie się dalej, z piasku wyłaniają się szare pnie bez kory. Wyglądają jak „las widmo” i są jednym z najbardziej fotogenicznych miejsc w parku.
- Jeziora były kiedyś zatokami. Łebsko i Gardno to jeziora przybrzeżne. Powstały, gdy morze i prądy utworzyły piaszczystą mierzeję, która odcięła zatoki od Bałtyku. Dziś ich wody są słabo zasolone, a okolice przyciągają ptactwo wodne.
- Park ma status międzynarodowy. Słowiński Park Narodowy wchodzi w skład sieci rezerwatów biosfery UNESCO. Chodzi o to, by chronić tu przyrodę i jednocześnie pokazywać, jak człowiek może z nią współistnieć.
Czy w Polsce są prawdziwe pustynie?
Krótka odpowiedź brzmi: nie w sensie klimatycznym. Mamy jednak miejsca, które wyglądają jak pustynia.
- Pustynia Błędowska to nie pustynia z definicji. Klimat jest tu umiarkowany, a opadów jest znacznie więcej niż na prawdziwych pustyniach. Nazwa wzięła się stąd, że rozległe połacie piasku z rzadką roślinnością tworzą bardzo podobny krajobraz.
- Częściowo to dzieło człowieka. Piasek zalegał tu po ustąpieniu lodowca, ale według opracowań krajobraz odsłoniły także wyręb lasów i dawna działalność górnicza oraz hutnicza. Bez drzew wiatr mógł swobodnie przesypywać ziarna.
- Latem nagrzany piasek potrafi „grać” z powietrzem. W upalne dni nad piaszczystymi terenami można zobaczyć złudzenia optyczne podobne do miraży. Jednocześnie obszar stopniowo zarasta, więc jego otwarty charakter trzeba utrzymywać specjalnymi działaniami ochronnymi.
Wydmy, o których łatwo zapomnieć
- Wydmy są też z dala od morza. W Puszczy Kampinoskiej ciągną się wydmy śródlądowe, ukształtowane przez wiatr po ustąpieniu lodowca. Między nimi leżą wilgotne zagłębienia, więc na małym obszarze widać zarówno suche wzgórza, jak i bagienne łąki.
- Mierzeje to naturalne „mosty” z piasku. Mierzeja Helska i Mierzeja Wiślana to wąskie pasy lądu, które uformowały morskie prądy i fale. Wydmy porośnięte trawą i sosnami pełnią tam rolę naturalnej tamy chroniącej wnętrze lądu.
- Przyroda to nie wszystko. Okolice Łeby i wsi Rąbka kryją ślady dawnego niemieckiego poligonu rakietowego z czasów II wojny światowej, a w Klukach działa skansen kultury Słowińców, dawnych mieszkańców tych ziem. Park ma więc także ciekawą historię.
Jak zwiedzać wydmy, żeby ich nie niszczyć
Wydmy są piękne, ale delikatne. Roślinność, która utrzymuje piasek w miejscu, łatwo zniszczyć jednym nieostrożnym krokiem. Dlatego:
- trzymaj się wyznaczonych szlaków i nie schodź na zbocza oznaczone jako zamknięte,
- sprawdź przed wyjazdem aktualne zasady wstępu, godziny otwarcia i ewentualne opłaty na stronie parku, bo mogą się zmieniać,
- zabierz wodę, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne – na odkrytym piasku słońce i wiatr dają się mocno we znaki,
- załóż wygodne, zakryte buty, bo marsz po sypkim podłożu jest bardziej męczący, niż się wydaje,
- nie zbieraj piasku, muszli ani roślin „na pamiątkę” i zabieraj ze sobą wszystkie śmieci,
- zaplanuj dłuższą wycieczkę: dojście do wydm zajmuje sporo czasu, a pogoda nad morzem potrafi szybko się zmienić.
Najlepiej wybrać się tam poza szczytem sezonu, gdy jest mniej ludzi, a światło o poranku lub wieczorem podkreśla kształty wydm. Warto też zajrzeć do punktu informacji, gdzie dowiesz się, które trasy są akurat dostępne.
Polskie piaski pokazują, że krajobraz nie jest czymś stałym. Wiatr, woda i człowiek kształtują go nieustannie – a my możemy tylko uważać, by niczego przy tym nie zepsuć.